فهرست ؛ عثمان بن سعيد دارمى ، ردّ الامام الدّارمىّ . . . على بشر المريسى ، قاهره ، 1358 ه . ق . ؛ خيّاط ، الانتصار ، چاپ نيبرگ ، 1925 ؛ اشعرى ، مقالات الاسلاميين ، ريتر ، فهرست ؛ بغدادى ، الفرق بين الفرق ، 192 و ما بعد ؛ خطيب بغدادى ، تاريخ بغداد ، 7 / 56 و ما بعد ؛ اسفراينى ، التبصرة فى الدين ، 61 ، قاهره ، 1955 ؛ شهرستانى ، الملل و النحل ، 1 / 107 ، كيلانى ؛ ابن جوزى ، تلبيس ابليس ، 109 - 110 ، قاهره ، بى . تا . ابن حجر عقلانى ، لسان الميزان ، 2 / 29 و ما بعد ؛ ابن خلّكان ، وفيات ، 1 / 197 ، تهران . و نيز ، : Ency . , of Islam , « Bishr B . Ghigath » , vol . I / 1241 - 42 , New Edition . 11 . معمّر بن عبّاد سلمى ( وفات ، 215 يا 220 ه . ق . ) ابو عمرو يا ابو المعتمر معمّر بن عبّاد سلمى ، متكلّم برجستهء سده دوم و اوايل سدهء سوم هجرى از معتزلهء بصره ، كه در روزگار خلافت هارون الرشيد ( خلافت 170 - 193 ه . ق . ) مىزيست ، و به روايت درست‌تر حدود سال 215 / 830 م در گذشت . بنابر قول ابن حزم « 1 » وى از موالى بنو سليمان بود و چنين مىنمايد كه زيست مايهء خود را از پيشهء عطّارى ( - داروفروشى ) فراهم مىساخته است . ظاهرا براى خاطر اعتقاد به مذهب معانى بىپايان ، توسّط همكاران معتزلى خود نزد حاكم بصره متّهم شد و به بغداد گريخت ، و در آنجا در خانهء ابراهيم بن سندى ، پسر رئيس « پليس » سندىّ بن شاهك پنهان شد . اين روايت نيز كه هارون الرشيد او را براى بحث‌هاى عقيدتى - كلامى به دربار پادشاه هند فرستاد ، و او در ضمن همين سفر مسموم گشت ، موثّق نيست . در ميان شاگردان او از هشام بن عمرو فوطى ، و بويژه بشر بن المعتمر ، پايه‌گذار مكتب كلامى بغداد ياد كرده‌اند . يكى از مخالفان مشهور او نظّام بصرى بوده است . بنابر قول ابن نديم ، وى چهار رساله در موضوعات اساسى كلام و فلسفه نوشته است : 1 ) كتاب المعانى ؛ كتاب الاستطاعه ؛ كتاب الجزء الذي لايتجزّا ؛ القول فى الاعراض و الجواهر . وى همين طور در مباحث علوم طبيعى كتاب‌هايى نوشته است : كتاب القبان و المرآة ؛ كتاب الليل و النهار . - عقايد : ذات بارى ، جواهر و اعراض تنها مآخذى كه از انديشه‌هاى معتمر ما را آگاه مىسازد ، منابع بعدى است كه برخى

--> ( 1 ) . الفصل فى الملل ، 4 / 194 .